Hepatit C virüslerle bulaşan hepatitler arasında kan yolu ile
en sık bulaşan tiptir. Bu sebeple özellikle kan nakli ve kan
ürünleri ile edinildiğinin bilinmesi oldukça önemlidir. Son
zamanlarda tıp literatüründe de yayınların sayısı arttıkça
hepatit C ile ilgili bilgilerimizde artmaktadır.
Hastalık çoğu zaman akut(aniden ve kısa sürede) başlar. Hafif
ve orta derecede geçirilen bir takım belirtiler kişi
tarafından çoğu zaman algılanmaz. Bu arada karaciğer
enzimlerinde hafif yükselme ile giden bir kan tablosu
hakimdir. Akut dönemde hastalığı geçiren kişilerin yaklaşık %
85 inde hastalık kronik hepatit e doğru gider. Bu oldukça
yüksek bir rakamdır. Ve dahada önemlisi bu hastaların % 20
sinde siroz denilen( siroz = Kronik yaygın ve ilerleyici
karaciğer iltihabıdır.) tablo ortaya çıkar
bir rakamdır. Ve dahada önemlisi bu hastaların % 20 sinde
siroz denilen( siroz = Kronik yaygın ve ilerleyici karaciğer
iltihabıdır.) tablo ortaya çıkar
HEPATİT C HASTALIĞININ BELİRTİLERİ:
Hepatit c belirtileri hafif olarak algılanabilir yada farkında
olmadan geçirilebilir. Genel olarak küçük çocuklarda
belirtisiz seyreder. Ancak daha büyük çocuklarda yetişkinlerde
bazi belirtiler görülür
Hepatit c belirtiler:
Hailsizlik ve kaslarda zayıflık hissi
Baş ağrısı
Karın ağrısı (ki bu ağrısı karaciğer bölgesinin hemen
üzerindeki bölge)
Bulantı
Koyu renkte idrar (kola rengi)
Kilo kaybı
Yağlı yiyeceklerden tiksinme
Nadiren sarılık
Eklem ağrıları
KRONİK HEPATİT C
6 aydan daha fazla sürede devam eden hepatit C ile oluşan
hepatit durumu kronikleşmiş hepatit C hastalığıdır. Özellikle
küçük çocuklarda belirti vermeden gider. Ancak daha ileri
yaşlardaki bireylerde bazı belirtiler olabilir
kronik hepatit C belirtiler:
Sebat eden bir halsizlik
Hafif-orta derece karın ağrısı
Siroz belirtileri: vücutta kırmızı damar lekeleri ki bunlara
spider (örümcek) denir. Avuç içersindeki kızarıklıklar,
karında şişlik, el ve ayaklarda ödem ve şişlik gibi
belirtileri olan karaciğer de fibrozla giden çok ciddi bir
hastalıktır.
KRONİK HEPATİT C DE SİROZ OLUŞUYOR. PEKİ SİROZUN ŞİDDETİNİ
ARTIRAN RİSK FAKTÖRLERİ VARMIDIR?
20-30 yıl gibi bir ortalama sürede ortaya çıkan siroz bazı
durumlarda şiddetlidir;
Yaş (ileri yaşlarda siroz daha şiddetlidir)
Erkek hastalarda siroz daha şiddetlidir
Alkol kullananlarda siroz daha şiddetlidir
Sigara ve tütün siroz daha şiddetlidir
Aids (AIDS - HİV ) siroz daha şiddetlidir
KRONİK HEPATİT C DE KANSER OLUŞUMUNU ARTIRAN RİSK FAKTÖRLERİ
VAR MIDIR?
EVET...Bazı faktörler karaciğer kanseri riskini provoke eder,
bunlar;
Alkol kullanımı
Siroz gelişimi
İleri yaş
Erkek hasta olmak
HEPATİT C KARACİĞERDEN BAŞKA HANGİ SİSTEMLERE ZARAR VERİR?
Hepatit C karaciğer hasarı dışında vücutta deri, böbrekler ,
tükürük bezleri, göz ve romatizmal sorunlara yol açabilir.
HEPATİT C VE DÖVME AKAPUNKTUR PİERCİNG
Bu gibi uygulamalarda hastalığın geçme riski eğer steril
ortamlarda olmaz ise her zaman söz konusudur. Bu gibi yerlerde
hijyen ve sterilizasyon çok önemlidir.
HEPATİT C NASIL BULAŞIR ?
Hepatit C nasıl bulaşır sorusu oldukça önemlidir. HepatitC nin
kan yolu ile bulaştığını belirtmiştik. Kan ve kan ürünleri ile
geçebilmektedir. Ayrıca uyuşturucu kullananlarda iğnelerden
bulaşması dolayısıyla oldukça yaygın görülür. Ayrıca tüm
sağlık çalışanları hepatit B de olduğu gibi hepatit C içinde
riskli bir gruptadır. Sağlık çalışanlarına yine iğne batması
ve diğer tıp ekipmanı ile bulaşması söz konusudur. Doğal
olarak akla gelen hepatit C nin cinsel ilişki ile geçip
geçemediği sorusudur? Hepatit C cinsel yolla bulaşır, ancak bu
olasılık son derece düşüktür. Tek eşli çiftlerde bu olasılık
daha da zayıftır. Ancak çok eşli , cinsel yolla bulaşan
hastalığı olan ve AİDS li kişilerde cinsel yolla bulaşma
olasılığı yüksektir. Ayrıca organ nakli sırasında hepatit C
geçme olasılığıda çok yüksektir. Ancak özellikle kan nakli ve
organ nakillerinde kan ve organlar hepatit C yönünden
taranmaktadır. Bu da hastalığın yayılmasını önlemektedir.
HEPATİT C ANNEDEN BEBEĞE DOĞUM SIRASINDA GEÇERMİ?
EVET...%6 olasılıkla hepatit C anneden bebeğe geçer. İlaveten
annede aids var ise hepatit C nin bulaşma olasılığı dahada
yükselir.
AYNI EVDE YAŞAYAN KİŞİLERDE HEPATİT C VAR İSE BULAŞIR MI?
Bu çok sık görülen bir durum değildir. ancak aynı kaşık, çatal
ve bardağı paylaşmak bulaşma açısından riski son derece
artırır. Önemli olan bu saydığımız eşyaları paylaşmamaktır.
Bunların dışında aynı evde yaşamak bulaşma açısından yüksek
risk taşımaz.
ANNEDEN ÇOCUĞA EMZİRME İLE GEÇER Mİ?
HAYIR...ancak annenin meme başında kanama ve enfeksiyon
olmaması gerekir.
ÖNEMLİ NOT: HEPATİT C Lİ HASTALARIN % 10 UNDA BULAŞMA SEBEBİ
BİLİNMEMEKTEDİR.
HASTAIĞIN KULUÇKA SÜRESİ:
Hepatit C nin kuluçka süresi 2 hafta ile 6 ay arasıdan değişen
bir süreçtir. Ancak bugün tıp yayınlarında hastalığın hangi
döneminde ve ne kadar süre ile bulaşıcı olduğu bilinmediğinden
hastalık tespit edildiğinde diğer insanlara bulaşmaması için
kişinin uyarılmasında büyük fayda vardır.
HEPATİT C VE TESTLER
Hepatit C yi saptamak için çeşitli testler vardır. Daha öncede
belirtildiği gibi hasta eğer bir takım belirtilerle hekime
başvurduğunda hekiminiz çeşitli testler ister;
Karaciğer enzimleri
Anti-HCV :hepatit C antikor (vücut tarafından üretilen
koruyucu serum) testi
İlave antikor testleri:3 jenerasyon antikor tespit edici
testler ilaveten istenebilir. Ancak bu testler 3-5 ay sonra
opzitif sonuç verir. (enzim immuno assay yöntemi)
HCV RNA testi : en duyarlı test hepatit C virüsünün genetik
yapısını tespit etmeye yönelik bir testtir. Bu virüsün
çoğaldığını ve enfeksiyonun akut (yeni) olduğunu gösterir.
Hatta bu testlerle hepatit C virüsünün miktarı dahi
saptanabilmektedir. Tedaviden önce bu miktarın saptanması,
tedavinin yaralı olup olmadığı konusunda daha hekime testlerin
tekrarındaki miktarla bir değerlendirme imkanı verir.
Karaciğer biyopsisi (karaciğerden parça alma)
HEPATİT C GENETİK TESTLERİNDE VİRÜSÜN ÇEŞİTLİ GENETİK YAPILARI
SAPTANMAKTA. PEKİ BU GENETİK FARKLILIK BİR ÖNEM TAŞIR MI?
EVET....testlerde farklı genetik yapıların önemi vardır.
Genotip 2 ve genotip 3 denilen virüs tipleri, genotip 1
denilen virüs tiplerine göre tedaviye daha iyi cevap verir.
PEKİ KARACİĞER BİYOPSİSİ SONUCU TEDAVİ STRATEJİLER VAR MIDIR
VE ÖNEMLİ MİDİR?
EVET...eğer düşük derecede karaciğer iltihabı ve fibrozu
sonucu biyopsi ile ortaya çıkmış ve beraberinde karaciğer
enzimleri hafif derecede artmış hastalar anti-viral (virüse
karşı tedavi)tedaviye ihtiyaç duymaz . Ancak fazla miktarda
fibroz olan hastalarda ise anti-viral tedaviye alınır. Bu
hastalarda enzimler orta derecede artmıştır. Unutmayın elbette
bu karaı hekiminiz verecektir. Ayrıca karaciğer biyopsisi
yapılan tedavinin sonuçlarını görmek için yapılabilir. Buda
son derce önemlidir.
KİMLER HEPATİT C TARAMA TESTİ YAPTIRMALIDIR?
Anormal karaciğer enzim testleri olanlar
Geçmişte size kan nakli yapılmış ise (bu yaklaşık olarak 5-10
yıl önce yapılmış ise yahut size kan veren bir kişinin hepatit
C olduğunu öğrendiniz ise)
Size organ nakli yapıldıysa (özellikle 5-10 yıl önce...)
Tüm sağlık çalışanları
Korumasız cinsel ilişkileriniz olduysa (özellikle çok
partnerli)
Hemodiyaliz hastası iseniz
Hemofili veya benzeri kan ürünleri gerektiren bir hastalığınız
varsa
Hepatit C hastası iseniz ve çocuk sahibi olduysanız 1 yıl
içinde hepatit C testi yaptırmalısınız (baynalar)
UNUTMAYIN !!! HEPATİT C , HEPATİT B VE AIDS KAN VE CİNSEL
YOLLA BULAŞIR...
HEPATİT C TEDAVİ:
Hepatit C de tedavi hastalığın derecesine göre belirlenir.
İnterferon (haftada 3 kez enjekte edilir)
Uzun etkili interferon (haftada 1 kez enjekte edilir)
Ribavirin
Bu ilaçlar tek veya kombine halde hekiminiz tarafından
kullanılır.
AKUT HEPATİT C DE TEDAVİ:
Genel olarak farkında olmadan geçirilmesi sebebi ile hepatit C
akut (yeni) dönemde tedavi edilmeden atlanır. Ve çoğu hastada
virüs kronikleşmiş (müzmin) bir enfeksiyon halinde iken tespit
edilir. Ancak bu hastalıkta bir çok bilim adamı akut dönemde
yakalanan hastalığıa anti-viral tedavi uygulandığında
hastalığın kronikleşmeyeceği inancındadır. Yapılan
çalışmalarda akut dönemde yakalana ve 6 ay boyunca interferon
tedavisine alınan hastaların % 98 de hastalığın kandan tamamen
kaybolduğu, ve karaciğer enzimlerinin normale döndüğü
saptanmıştır.
KRONİK HEPATİT C DE TEDAVİ:
Kronik hepatit C tedavisinde 2 ilaç kullanılır. Bunlar
ribavirin ve interferon. Ancak her hasta için bu iki ilaç
uygulanamaz. Buna en güzel kararı hekiminiz verecektir. Ancak
interfeon ve ribavirin tedavisine aday hastalarda uzun süreli
tedavide kür sağlanmaktadır. Yapılan yeni çalışmalarda daha
uzun etkili olan bir interferon çeşidi peginterferon ile
ribavirinin bir arada kullanılmasının çok iyi sonuçlar ortaya
çıkardığı görülmüştür. Ve bu tedavi artık standart tedavi
olarak ortaya çıkmıştır. Yapılan çalışmalarda bu tedavi ile
ortalama % 50 lerde bir başarı sağlanmış ve kanda hepatit C
saptanmamıştır.
PEKİ TEDAVİNİN SÜRESİ NE KADARDIR?
6 ay –ile 1 yıl arasında değişir.
Genotip 2 ve genotip3 olanlarda tedavi 6 ay
Genotip 1 olanlarda 1 yıl devam eder.
ANTİ-VİRAL TEDAVİ KİMLERDE İDEAL OLARAK UYGULANIR?
HCV genotip 2 ve genotip3 olanlar
Hafif ve orta derecede karaciğer fibrozu olan kişiler
(karaciğer biyopsisi en iyi fikir verir.
KİMLER İÇİN ANTİ VİRAL TEDAVİ İYİ BİR SEÇENEK DEĞİLDİR ?
HCV Genotip 1 grubu hastalar
Yoğun depresyonu olan hastalar
Kalp rahatsızlığı olan hastalar
HEPATİT C TEDAVİSİNDE YARDIMCI FAKTÖRLER VE DİKKAT EDİLMESİ
GEREKEN UNSURLAR NELERDİR ?
Alkol kullanmayınız
Sigara kullanmayınız
Karaciğerden atılan ilaçlara dikkat edin ve doktorunuzla bu
konuyu tartışın. Bu tür ilaçlar kullanmayınız
Hepatit B aşınız yoksa yaptırınız
Hepatit A aşısı yaptırınız
HEPATİT C DE KİMLER İZLENMELİDİR ?
Karaciğer enzimleri hafif yükselen ve karaciğer biyopsisinde
fibroz ve ağır hasar olmayan hastalar, hekimleri tarafından
izlenmesi tavsiye edilmektedir. Bu hastalara düzenli olarak
karaciğer enzim testleri ve her 3-5 yılda bir karaciğer
biyopsisi yaptırmaları önerilmektedir.
ANTİ VİRAL TEDAVİYE CEVAP NEGATİF OLSA BİLE BAZI OLUMSUZ
SONUÇLARA GİDİŞ DURABİLİR Mİ?
Evet...! bazı hastalar anti viral tedaviye olumlu yanıt vermez
ve kanda virüs oranı düşmez. Ancak bu hastalarda siroz oluşumu
ve karaciğer kanseri riskini anti-viral tedavinin azalttığı
göstermiştir. En azından bu durum bile teselli vericidir.
ARAŞTIRMA HALİNDE BAŞKA İLAÇLAR VARMI ?
EVET...
İnterlökin 10
İnterferon ve ribavirinle kombine amantadin tedavisi
Gen Terapi
CİNSEL İLİŞKİ SIRASINDA NASIL KORUNABİLİRİM ?
TEK EŞLİLİK VE LATEX KONDOM(PREZERVATİF KULLANMAK) MUTLAKA
KULLANINIZ
EŞYALARINIZI KİMSE İLE PAYLAŞMAYINIZ.
ELLERİNİZ TEMİZ YIKAYINIZ
HEPATİT C VE EVDE TEDAVİ:
Ev tedavisinde ; aktivitelerinizi yavaşlatın, yorucu
hareketlerden kaçının, yorulduğunuzda hareketleriniz
yavaşlatarak dinlenin.
AKUT HEPATİT C ENFEKSİYONUNDA DİYET:
Hepatit ve diyet. Ne tür bir hepatit diyeti uygulamalıyım en
çok sorulan sorulardan biridir. En önemli unsurlardan biri
akut hepatit diyetinde (hepatit C diyeti) sıvı alımıdır.
Bulantı ve kusmanın yaratacağı sıvı kaybı yerine konulmalıdır.
Protein oranı düşük, kalori oranı yüksek bir hepatit diyeti
hekimler tarafından önerilmektedir. Eğer içtiğinizde
rahatsızlık vermiyorsa doğal meyve suları alınabilir. Ayrıca
çorba içilebilir. BU DÖNEMDE EN ÖNEMLİSİ ALKOL VE KARACİĞERİ
RAHATSIZ EDECEK İLAÇLAR KULLANMAMAKTIR. BU DURUM KARACİĞER
İLTİHABI VE KARACİĞER ZARARINI ARTIRACAKTIR. Burada en önemli
unsur ilaç alınımınızı hekiminizle konuşarak ayarlamanızdır.
ANTİ VİRAL TEDAVİDE EN ÖNEMLİ YAN ETKİ NEDİR ?
Depresyondur. Hekiminizle bu konuyu tartışmaktan çekinmeyiniz.
HEPATİT C VE KARACİĞER NAKLİ ( TRANSPLANTASYON)
Önlenemeyen ve tedaviye cevap vermeyen yaygın bir fibrozla
giden hepatit C vakalarından sonra karaciğer fonksiyonlarını
icra edemez bir hale gelirse artık bu hastalar karaciğer
nakline aday hastalardır ve transplantasyon gerekir.
TRANSPLANTASYONDAN SONRA HEPATİT GERİ DÖNER Mİ?
Maalesef EVET...Ancak transplantasyondan sonra anti viral
tedavi uygulanması tekrar ortaya çıkma dönemini uzatır